Bramy miejskie

niedziela, 11 lutego 2007 03:30 Stargard Admin
Drukuj PDF
Bramy miejskie w Stargardzie SzczecińskimBramy miejskie. Najstarsza jest brama Pyrzycka, w kamiennej części pochodząca z XIII/XIV w., rozbudowana w 1 poł. XV w. Brama Wałowa powstała w dolnej części w 1 poł. XV w., podwyższono ją na początku XVI w. (późnogotyckie łuki kotarowe), renesansowy szczyt otrzymała w końcu XVI w. Trzecia brama lądowa, Swiętojańska, stała w miejscu dzisiejszego tunelu pod wałem przy kościele św. Jana, rozebrano ją w XIX w. Unikatem na skalę europejską jest brama Młyńska z XV w., zbudowana nad korytem Małej Iny, zamykająca drogę do stargardzkiego grodu.

Spis bram miejskich:
- Brama Świętojańska
Brama Swiętojańska zwana także Szczecińską.
wstargardzie.pl- zabytki - brama świętojańska

Obecnie jest to neogotycki tunel po zbudowanej ok. 1450r., w bliskim sąsiedztwie kościoła św. Jana , stąd jej nazwa. Kształtem zbliżona do bramy Pyrzyckiej , posiadała przedbramie, w skład którego wchodziły: most zwodzony, brama przednia tzw. Gardziel i brama wewnętrzna.

Po 1720 roku umocnienia ziemno-wodne, znajdujące się przed bramą Świętojańską zostały częściowo zlikwidowane. Na ich miejscu powstał plac ćwiczeń wojskowych. Zmiany te wprowadził książę Moritz von Anhalt Dessau.

Od 1721 nadbudowa bramy wykorzystywana była jako więzienie karne, a od 1820 mieścił się tam zakład dla psychicznie chorych. Ze względu na likwidację części obwarowań otaczających miasto, w 1842 bramę rozebrano, natomiast w miejscu, gdzie przebiegają wały ziemne, w końcu XIX wieku zbudowano ostrołukowy tunel istniejący do dzisiaj.




- Brama portowa
wstargardzie.pl - zabytki - brama portowaBrama Portowa , inne nazwy to: Wodna, Herbowa, Młyńska i Rzeczna. Jedna z czterech średniowiecznych bram miasta.

Należy do najbardziej charakterystycznych budowli Stargardu. Zbudowana została prawdopodobnie w pierwszej połowie XV w., należy do unikatowych zabytków tego typu w Europie, zarówno przez funkcję jaką pełniła w średniowieczu, ale także ze wzgledu na wyjątkową architekturę. Jej rysunek zamieszczony był na dawnych pieczęciach i w starym herbie miasta, który był w użytku jeszcze w XX w. Nazwa Brama Młyńska pochodzi od młyna, który został wybudowany obok na Małej Inie w latach 1240 - 1268 . Brama spełniała funkcje kontrolne oraz była uprawniona do pobierania myta z przewóz towarów na rzece. W okresie PRL znajdował się tu punkty informacyjny PTTK, obecnie zaś ma ty swoją siedzibę Stargardzkie Stowarzyszenie Miłośników Sztuk Plastycznych Brama .



Architektura
wstargardzie.pl - zabytki - brama portowaBrama została wzniesiona na podstawie prostokąta (14x6 m), jest dwukondygnacyjną budowlą z cegły. Stoi ona ponad korytem Małej Iny , szerokość przepływu wynosi ok. 6 m. Brama kryta jest dachem czterospadowym z dwiema ośmiobocznymi wieżami o wysokości 28 m, które wystają ponad dach . Ponad przejazdem nad korytem rzeki od zewnątrz znajdują się dwa małe okienka strażnicze, żaś od strony miasta trzy. Elewacja murów zewnętrznych od strony miasta udekorowana jest dwiema blendami wypełnionymi lasowaniem z rozetą, które wzorowane są na kształtach na kolegiacie NMP . Wieże posiadają otwory strzelnicze i zębate zwieńczenia ścian (krendelaże) z ceglanymi hełmami w kształcie ostrosłupów zakończonych iglicami z kulami i gryfami . Podczas kolejnych remontów sylwetka bramy uległa zmianie. W pierwszej poł. XIX w. brama służyła jako areszt , łuk przejazdu zabudowany był wówczas ryglowanymi ścianami. W drugiej połowie XIX w. zabytek przekształcono w duchu neogotyku , zmieniając formę przejazdu i dodając liczne blanki, zaś w 1938 roku wygląd bramy został nieco uspokojony.




- Brama pyrzycka
wstargardzie.pl - zabytki - brama pyrzyckaBrama Pyrzycka jest najbardziej okazałą z czterech bram wjazdowych do średniowiecznego miasta, które przetrwały do obecnych czasów.

Początki jej budowy wiążą się z okresem powstawania murów miejskich pod koniec XIII wieku. Odnosi się to do kamiennej części o wysokości 6 m. Część ceglana jest nieco młodsza ( 1439 ), kiedy nadbudowano trzy kondygnacje nad przejazdem. Aby dostać się do średniowiecznego miasta, należało pod okiem straży przejść bramę przednią, na którą składały się dwie niskie, połączone ze sobą baszty, następnie murowany tunel zw. gardzielą, most zwodzony nad fosą oraz bramą wewnetrzna zamykaną broną. W latach pięćdziesiątych XX wieku brama została poddana renowacji, po której przejściowo mieściło się tam Stargardzkie Muzeum Miejskie, a następnie stała się siedzibą Miejskiego Oddziału PTTK . Ostatni gruntowny remont przeprowadzony został w latach 1991 - 1993 . Obecnie brama Pyrzycka stanowi jeden z obiektów administrowanych przez Muzeum (wystawy okresowe), a część pomieszczeń użytkuje Stargardzka Izba Gospodarcza.


Architektura
wstargardzie.pl - zabytki - brama pyrzyckaPodstawa bramy w formie kwadratu (11x11m) wykonana jest z kamieni polnych, trzy pozostałe kondygnacje - ceglane. Brama zwieńczona jest dwoma szczytami połączonymi dachem siodłowym. Przejazd w bramie tworzy ostrołuk, zamykany odzewnątrz ciężko okutą broną, po której zachowała się szczelina spustowa. Na trzecim piętrze mieści się ganek obronny ze strzelnicami. Elewacje rozczłonkowane są rzędami blend , w których także umieszczono strzelice . Blendy wykazują bogactwo form: ostrołukowe, koliste i półkoliste. Część szczytowa udekorowana jest po bokach małymi blendami w kształcie tarcz . W następnej kolejnośći przed frontem bramy zbudowno dwuczłonowe przedbramie . Przedbramie bramy Pyrzyckiej przebudowno po pożarze w 1666 , a pod koniec XIX ostatecznie je rozebrano.









- Brama wałowa
wstargardzie.pl - zabytki - brama wałowaBrama Wałowa zbudowana w północno wschodniej części obwarowań miejskich, u wyjazdu od Maszewa . Jedna z czterech średniowiecznych bram miasta.

Została zbudowana w 1439 roku, posiadała najbardziej rozbudowane przedbramie w Stargardzie . Nazwa pochodzi od wałów ziemnych usypanych przed zewnętrznymi murami miasta. W 1780 rozebrano przedbramie, a cegły przeznaczono na budowę młyna na Inie . Po zniszczeniach II wojny światowej została całkowicie odbudowana. Zrekonstruowano też część renesansową w górnej części budowli. Jest to jedyna w tym regionie brama miejska w stylu renesansowym z reliktami gotyku . Obecnie pomieszczenia nad ostrołukowym przejazdem, użytkowane są przez poradnię przeprowadzającą specjalistyczne badania kierowców.

Architektura
wstargardzie.pl - zabytki - brama wałowaPodstawa bramy w formie nieregularnego prostokąta (10x11 m), a jej wysokość wynosi 19,4 m. Od strony zewnętrznej wsparta jest do wysokości I pietra skarpami. Posiada dach dwuspadowy z sygnaturką z wieku XVII . Zbudowana jest z cegły, blend, a jej szczyt jest otynkowany. Górna część została nadbudowana w XVI w., otzymując na wysokości I piętra pas blend firanowych. Szczyty wieży zostały przyozdobione pilastrami , gzymsami , półkoliście zamkniętymi blendami , zakończonymi w uskokach półkolistych tympanonami z szyszkami. Przejazd jest ostrołukowy z pozostałością szczeliny po bronie.



















- Królewska (przebicie w murze miejskim przy baszcie Tkaczy)


- Nowa (ul. Kazimierza Wielkiego), powstała w 1845 w wyniku przebicia w muru miejskiego, w celu szybszego dojazdu w kierunku Suchania
Poprawiony: poniedziałek, 13 kwietnia 2009 01:16